Publiczna Szkoła Podstawowa im. Grzegorza Piramowicza w Kamienicy Górnej

 

Nawigacja

Publikacje

Ciekawe doświadczenia z przyrody

 

 

 

Opracowała Bernadeta Dziedzic

 

 

POGODA

Doświadczenie 1.  Barometr

Cel: pokazanie działania barometru

Materiały: szeroki słoik, balon, słomka do napojów, gumka recepturka, tektura, taśma klejąca.

Czynności:

-  utnij szyjkę balona i naciągnij  go na otwór słoika, szczelnie zamocuj gumką

- obetnij na skos jeden koniec słomki tworząc wskazówkę, przyklej drugi koniec na środku naciągniętego balona za pomocą taśmy

- za słoikiem przyklej kawałek tektury, tak, aby wskazówka go dotykała, zrób znak w tym miejscu, narysuj skalę poniżej i powyżej

Wynik: Barometr pokazuje czy ciśnienie atmosferyczne na zewnątrz słoika podnosi się , czy spada. Gdy ciśnienie wzrasta, powietrze mocno naciska na balon, więc słomka wskazuje w górę. Gdy ciśnienie jest niższe, powietrze w środku słoika wypycha balon bardziej niż naciska na niego powietrze z zewnątrz.

 

Doświadczenie 2.  Termometr

Cel: Pokazanie działania termometru

Materiały: butelka szklana, barwnik spożywczy, woda, słomka do napojów, plastelina, pasak  tektury 12•5 cm, taśma klejąca

Czynności:

 - napełnij butelkę zimną wodą, dodaj parę kropli barwnika

Owiń słomkę sporą ilością plasteliny w odległości ok. 10cm od góry

- włóż słomkę do butelki, obciśnij górę butelki plasteliną

- wstaw butelkę do ciepłej wody

Wynik: W słomce powyżej plasteliny pojawia się zabarwiona woda

Dlaczego? Jeśli woda nagrzewa się , zwiększa swoją objętość i pojawia się w słomce, w sytuacji odwrotnej – woda kurczy się , powodując obniżenie słupka wody.

 

Doświadczenie 3. Deszczomierz

Materiały: butelka plastikowa. Lejek, linijka, pisak

Czynności:

-   obetnij szyjkę z plastikowej butelki

-narysuj na butelce skalę milimetrową

-włóż lejek do butelki

Wynik: 2 mm wody w butelce będą oznaczać, że na 1 m spadły 2 litry wody.

 

Doświadczenie 4. Wiatr

Cel: demonstracja warunków w  jakich powstaje wiatr

Materiały: balonik , kawałki papieru

Czynności:

- napełnij balon powietrzem

- na stole ułóż drobne karteczki papieru

- skieruj powietrze z balona w stronę karteczek papieru

Wynik: Ciśnienie powietrza w baloniku jest wyższe niż na zewnątrz. Powietrze zawsze kieruje się z ośrodka o wyższym ciśnieniu /balonik/ do ośrodka o niższym ciśnieniu. Ten poziomy ruch powietrza to wiatr.

 

Doświadczenie 5.  Ciśnienie atmosferyczne

Materiały: szklanka, woda, kartka papieru

Czynności:

-  napełnij szklankę wodą

- przykryj szklankę kartką papieru;

- szybkim ruchem odwróć szklankę do góry dnem

- odsuń rękę

Wynik: Woda się nie wylewa. Od dołu na kartkę naciska powietrze.

 

Doświadczenie 6.  Kompas

Materiały: igła, magnez, kawałek korka lub styropianu, miska z wodą, kompas

Czynności:

- pocieraj magnesem wzdłuż igły około 50 razy, cały czas w tym samym kierunku, odsuwaj igłę po każdej czynności

- połóż igłę na szczycie korka i puść go na wodę w misce

- sprawdź kompasem czy twoja igła wskazuje w ten sposób ten sam kierunek co igła magnetyczna.

Wynik: Igła została namagnesowana

Dlaczego? Metal wewnątrz igły zbudowany jest z maleńkich obszarów , zwanych domenami. Każda domena to jakby minimagnes. Ich namagnesowania kierują się w różne strony i sumarycznie się znoszą. Gdy przesuwamy magnesem wzdłuż igły, domeny w igle ustawiają się wszystkie w jednym kierunku.

 

 

 

 

ELEMENTY ASTRONOMII

 

 

Doświadczenie 1.  Demonstracja ruchów Ziemi: trzech uczniów / Słońce, Ziemia, Księżyc / przedstawia ruchy ciał niebieskich.

 

Doświadczenie 2  Twarzą do przodu

Cel: Pokazanie ,że Księżyc obraca się wokół swej osi

Materiały: 2 kartki, flamaster, przylepiec

Czynności:

- na jednej kartce napisz słowo : Ziemia i połóż ją na podłodze

- na drugiej kartce napisz literę X i przymocuj tę kartkę do ściany

- stań obok papieru na podłodze twarzą do kartki z X na ścianie

- obejdź Ziemię dookoła, cały czas będąc zwrócony twarzą do X

- stań tak, abyś był odwrócony twarzą do Ziemi

- obejdź Ziemię, cały czas będąc zwrócony twarzą do niej

Wynik: Gdy obchodząc Ziemię zwracasz się cały czas twarzą do X, różne strony twego ciała odwrócone są  w stronę kartki z napisem ziemia. Gdy zaś zwracasz się stale do Ziemi, jesteś do niej odwrócony wyłącznie przodem – podobnie Księżyc obraca się wolno wokół swej osi, aby być zwróconym tą samą stroną w kierunku Ziemi. W ciągu 28 dni, Księżyc wykonuje jeden pełny obrót wokół swej osi.

 

Doświadczenie 3. Prędkość planet

 

Cel: Sprawdzenie wpływu odległości planet od Słońca na prędkość poruszania się ich po orbicie.

Materiały: metalowa nakrętka, sznurek

Czynności:

- przywiąż nakrętkę do sznurka

- trzymając za koniec sznurka, poruszaj ręką tak, by nakrętka wirowała obok ciebie

- obracaj nakrętką najwolniej jak potrafisz, utrzymując sznurek napięty

- chwyć sznurek w połowie i obracaj znów najwolniej jak można

- powtórz poprzednią czynność chwyciwszy za sznurek w odległości 25 cm od nakrętki

Wynik: W miarę skracania sznurka nakrętka musi obrócić się więcej razy, aby sznurek pozostał napięty.

Dlaczego? Podobnie poruszają się planety położone w różnych odległościach od Słońca. Im dalej planeta jest od Słońca, tym działa na nią mniejsza siła grawitacji. Gdy zmniejsza się ta siła , zmniejsza się prędkość ruchu planety po orbicie.

Merkury ma największą prędkość , a Pluton ma najmniejszą.

 

Doświadczenie 3.  Szybsza

 

Cel: Sprawdzenie jak odległość planety wpływa na jej okres obiegu

Materiały: metrowa linijka, mała linijka , plastelina

Czynności:

- na końcu każdej z linijek przymocuj kulkę plasteliny wielkości włoskiego orzecha

- trzymaj linijki pionowo tuż obok siebie, opierając ich końce na podłodze

- puść obie linijki jednocześnie

Wynik: Krótsza linijka pierwsza uderza o podłogę

Dlaczego? Kulka plasteliny na metalowej linijce ma do przebycia dłuższą drogę niż kulka na końcu linijki krótkiej. Jest to sytuacja podobna do ruchu planet wokół Słońca. Najbliższy Merkury potrzebuje tylko 88 dni, Pluton potrzebuje 248 ziemskich lat na wykonanie pełnego obiegu.

 

Doświadczenie 4. Ruch po orbicie

Cel: Pokazanie jak Księżyc utrzymuje się na swej orbicie

Materiały: papierowy talerz, nożyczki, szklana kulka

Czynności:

- przetnij talerz na pół i połóż kulkę na wyżłobionym brzegu talerza

- połóż talerz na stole i porusz nim lekko tak , aby kulka potoczyła się wzdłuż wyżłobienia

Wynik: Kulka spada z talerza i toczy się po linii  prostej

Dlaczego? Ciała na które nie działa żadna siła poruszają się po linii prostej. Na talerzu kulka  poruszała się po okręgu, gdyż papier działał na nią w kierunku środka talerza. Gdy jednak papier się skończył kulka potoczyła się po linii prostej. Księżyc podobnie jak kulka oddaliłby się po linii prostej, gdyby siła przyciągania ziemskiego nie utrzymywała go na jego orbicie kołowej.

 

Doświadczenie 5  Spadanie na Ziemię

Cel : pokazanie jak kształt i waga przedmiotów mają wpływ na sposób ich spadania

Materiały: 3 kartki papieru jednakowej wielkości i wagi, ciężki kamień

a) Czynności:

- jedną kartkę papieru zegnij w kulę

- trzymaj kamień w jednej ręce , a papierowe kule w drugiej

- upuść kamień i papier z tej samej wysokości i w tym samym momencie

Wynik: Kula papierowa ląduje w tym samym czasie co kamień

Dlaczego? Siła ciężkości wywiera jednakowy wpływ na oba przedmioty.

b) Czynności:

- weź dwie kartki papieru i jedną z nich zgnieć w kulę

- upuść je z tej samej wysokości i w tym samym czasie

Wynik: Płaski papier spada wolniej niż rozwinięty.

Dlaczego? Kiedy spadają kartki, powietrze naciska na nie od dołu. Płaski papier spada wolniej, gdyż ma większą powierzchnię i więcej powietrza jest pod nim uwięzione.

 

Doświadczenie 6. Próby spadochronowe

Cel: badanie siły grawitacji

Materiały: bibuła, taśma klejąca, nitka, spinacze

Czynności:

- wytnij dwa kwadraty z bibuły 30×30 cm i 20×20 cm

- za pomocą taśmy przyczep nitki o długości 15 cm do każdego rogu

- zwiąż razem każdy komplet czterech nici

- zaczep do każdego ze spadochronów po dwa spinacze, tak by do obu był przyczepiony taki sam ciężar

- stań na krześle i upuść spadochrony

Wynik: Duży spadochron spada wolniej

Dlaczego? Siła grawitacji przyciąga spadochron w dół, pod baldachimem zatrzymywane jest powietrze, które wywiera nacisk w górę na sklepienie baldachimu spowalniając jego spadek.

 

Doświadczenie 7. Zaćmienie Słońca

Materiały: latarka / jako Słońce/ , pomarańcza / jako Ziemia/ , linijka, kulka plasteliny wielkości jednej czwartej pomarańczy

Czynności:

- połóż Ziemię i Słońce na stole w odległości około 20 cm

- zaświeć Słońce ( latarkę) wprost na księżyc i Ziemię z odległości ok. 60 cm

- popatrz na Ziemię

Wynik: powinieneś zauważyć cień, który jest całkiem ciemny w środku i jaśniejszy na zewnątrz.

Dlaczego? Księżyc blokuje promienie słoneczne i rzuca podwójny cień na powierzchnię Ziemi. Ciemny środek nazywany jest cieniem, a jaśniejszy cień zewnętrzny półcieniem.

 

Doświadczenie 8. Zegar słoneczny

Materiały: sztywna tektura, zatemperowany ołówek, nożyczki

Czynności:

- ze sztywnej tektury wytnij koło na tarcze zegara, przez jego …środek przetknij ołówek

- wciśnij ołówek w Ziemię

- co godzinę zaznaczaj na tarczy , w którym miejscu pada cień ołówka

Wynik: Cień ołówka przesuwa się na tarczy miarowo

Dlaczego? Ziemia wiruje wokół swej osi ze stałą prędkością. Cienie są długie rano i późnym popołudniem, gdy Słońce znajduje się nisko na niebie, gdy Słońce jest najwyżej , cień staje się najkrótszy.

 

 

REAKCJE CHEMICZNE, FIZYCZNE

 

 

Doświadczenie 1. Świeczka – proces spalania

Materiały: Świeczka, słoik szklany, miska z tworzywa sztucznego, woda

Czynności:

- umieść świecę w słoiku i zapal ją

- przykryj słoik pokrywką

Wynik: Po chwili świeca gaśnie

Dlaczego? Świeca w słoiku gaśnie ponieważ zabrakło tlenu. Do reakcji spalania potrzebny jest tlen. Na wolnym powietrzu świeca pali się tak długo , aż braknie parafiny , ponieważ w powietrzu jest 21 % tlenu, a 78% azotu. Azot nie bierze udziału w spalaniu.

 

Doświadczenie 2.  Słońce topi śnieg

Materiały: kawałki materiałów w kolorze białym i czarnym, śnieg.

Doświadczenie wykonujemy w ciepły słoneczny dzień zimowy.

Czynności:

- kawałki materiałów kładziemy na śniegu na powierzchni o jednakowym nachyleniu  względem słońca

-Wynik: po kilkudziesięciu minutach zauważamy, że pod materiałem o ciemniejszych barwach wytopiło się najwięcej śniegu

Dlaczego? Czarny kolor ułatwia wnikanie promieniowania cieplnego do ciała, które ogrzewamy. Od jasnej powierzchni promieniowanie cieplne słońca odbija się.  Tę właściwość wykorzystuje się w technice  np. kolektory słoneczne do ciepłej wody wykonuje się w ciemnych barwach.

 

Doświadczenie 3. Rozszerzalność temperaturowa

Materiały: metalowa płytka z otworem, kulka metalowa zawieszona na sznurku o wielkości otworu, aby mogła swobodnie przejść, palnik

Czynności:

- najpierw pokaz przechodzenia kulki przez otwór

- ogrzej metalową kulkę nad palnikiem

- próba przeciśnięcia kulki po podgrzaniu

Wyniki: Ogrzanie metalowej kulki powoduje powiększenie jej rozmiarów. Dlatego nie jest możliwe przeciśnięcie jej przez otwór.

 

Doświadczenie 4. Właściwości gazów

Materiały: duże przezroczyste naczynie z wodą i dwa mniejsze naczynia ( dwie zlewki)

Czynności:

- przyjrzyj się „pustej” zlewce. Czy jest ona naprawdę pusta?

- zanurz ją do góry dnem w wodzie . Czy woda wypełnia zlewkę?

- napełnij zlewkę wodą, zanurz ją w dużym pojemniku i zatrzymaj pod powierzchnią wody, do góry dnem.

- zanurz w wodzie drugą zlewkę dnem do góry i „ przelej” z niej powietrze do zlewki napełnionej wodą.

Wyniki: W naczyniu znajdowało się powietrze. Z tej przyczyny woda nie wypełniała  zanurzonej do góry dnem zlewki . Powietrze można „przelać” z jednego naczynia do drugiego.

 

  Doświadczenie 5. Wybuch wulkanu

Materiały: proszek do pieczenia lub soda oczyszczona, ocet , piasek lub plastelina, podstawka

Czynności:

- wykonaj z piasku lub plasteliny model góry  wyglądający jak wulkan z otworem na samym szczycie

- do wymodelowanego otworu wsyp sodę , a następnie dolej ocet

Wynik: Zapoczątkowana reakcja  powoduje wypłynięcie lawy ze środka wulkanu. Podczas trwania reakcji wydobywa się dwutlenek węgla.

 

Doświadczenie 6. Rozpuszczalność substancji

Materiały: kilka przezroczystych pojemników, woda, substancje do rozpuszczania: sól, cukier,  kwasek cytrynowy, mleko, mąka, olej

Czynności: napełnij pojemniki wodą

- dodaj do wody różne substancje

- sprawdź ich rozpuszczalność

Wyniki: Sól, cukier , kwasek cytrynowy i mleko – rozpuszczają się w wodzie. Mąka i  olej nie rozpuszczają  się w wodzie .

 

Doświadczenie 7. Krystalizacja

Materiały: sól kuchenna, cukier, dwa szklane naczynia, kawałek nici bawełnianej, dwa patyczki.

Czynności:

- sporządź mocne roztwory soli kuchennej  oraz cukru w wodzie roztwór soli sporządzamy w stosunku 1:1  i rozpuszczamy w ciepłej wodzie, mieszając do całkowitego rozpuszczenia kryształków. Natomiast cukier rozpuszczamy we wrzącej wodzie w stosunku 1:2 ( pół szklanki wody i 1 szklanki cukru)

- umieść w każdym naczyniu bawełnianą nić, tak aby sięgała dna naczynia.

- nić przymocowujemy do patyka

Tak przygotowane pojemniki umieszczamy w ciepłym miejscu.

Wyniki: Efektem doświadczenia są kryształy, które urosły na nici. Ćwiczenie pokazuje w jaki sposób można oddzielić substancje rozpuszczone w wodzie od niej samej. Proces wzrostu kryształów może trwać ponad tydzień.

 

Doświadczenie 8. Niewidzialne pismo

Materiały: czyste kartki papieru, pędzelek, patyczek, mleko, cytryna, źródło ciepła ( żelazko, świeca)

Czynności:

- na czystej kartce papieru napisać wyrazy używając patyczka zanurzonego w mleku lub  soku  z cytryny

- wywoływanie napisów za pomocą źródła ciepła, podgrzewamy kartkę papieru nad ogniem

- eksperyment kończymy z chwilą wywołania i odczytania tajemniczego listu

Wyniki: Podczas wykonywania doświadczenia wykorzystaliśmy zjawisko zwęglania się substancji organicznej.

 

 

Doświadczenie 9  Skorupka jajka – jak zęby

Materiały: jajko, ocet o stężeniu 10%, szklany pojemnik np. słoik, parafina.

Czynności:

- umyj jajko

- posmaruj parafiną ze świeczki ( zapalonej) połowę jajka

- umieść jajko w occie

Wyniki: Po chwili obserwujemy pęcherzyki gazu wydobywające się z połowy jajka nie pokrytej parafiną. Jest to dwutlenek węgla, który wydziela się z wapnia pod wpływem działania kwasu.

Wnioski: Po każdym posiłku w ustach  powstają kwasy, które niszczą szkliwo zębów. Ochroną warstwą przeciwko ich działaniu jest regularne szczotkowanie i mycie zębów pastą. Tak jak w przypadku jajka – parafina, tak w przypadku zębów – pasta jest warstwą ochroną. Chroni szkliwo zębów  przed kwasami i bakteriami.

 

 

 

DOŚWIADCZENIA BIOLOGICZNE

 

Doświadczenie 1.  Producenci żywności

Cel: Wykrywanie skrobi wytwarzanej w liściach.

Pomoce: alkohol , jasnozielony liść, słoik z zakrętką, zakraplacz, płytki talerzyk, ręcznik papierowy, jodyna.

Czynności:

- jasnozielony liść umieścić w słoiku z alkoholem, aby usunąć chlorofil,

- odstawić zakręcony słoik na cały dzień,

- umyć liść, osuszyć , położyć na talerzyku

- wkroplić tyle jodyny, by pokryła cały liść

Wynik: Na powierzchni liścia ukazały się ciemne plamy, poi połączeniu się jodyny z cząsteczkami skrobi.

 

Doświadczenie 2. Nagie jajko

Prezentacja zjawiska półprzepuszczalności błony komórkowej.

Pomoce: surowe jajko w skorupce, ocet, słoik

Czynności:

- włożyć ostrożnie jajko do słoika

- zalać octem

- zakręcić słoik i zostawić na 24 – 48 godzin do rozpuszczenia się skorupki

Wynik: Jajko zachowało kształt, mimo zwiększenia wymiarów. Ocet rozpuścił skorupkę , a nie rozpuścił błony komórkowej.

 

Doświadczenie 3. Gdzie są aparaty szparkowe?

Określenie którą stroną liścia odbywa się wymiana gazowa

Pomoce: roślina w doniczce, wazelina

Czynności:

- pokryć górną powierzchnię 4 liści grubą warstwą wazeliny

- pokryć dolną powierzchnię 4 innych liści grubą warstwą wazeliny

- odstawić na pewien czas

Wynik : liście pokryte wazeliną od spodu zwiędły, drugie pozostały bez zmian, gdyż aparaty szparkowe znajdują się na spodzie liścia, a wazelina je zatkała.

 

Doświadczenie 4  Lilia wodna

Pomoce: papierowa figura o kształcie kwiatu, naczynie z wodą

Czynności:

- zagiąć płatki do wewnątrz

- włożyć lilię do wody

- obserwować zmianę położenia płatków

Wynik: Płatki lilii, dzięki wędrówce wody przez włókna papieru pęcznieją i wyprostowują się.

 

Doświadczenie 5. Wrażliwość dżdżownicy

Określanie , który koniec dżdżownicy jest bardziej wrażliwy na zapach.

Pomoce: ręcznik papierowy, kilka dżdżownic, wacik, zmywacz do paznokci.

Czynności: -  zwilż ręcznik papierowy wodą, umieść na nim dżdżownice

- zbliż wacik nawilżony zmywaczem do części głowowej dżdżownicy, a później do drugiego końca.

Wynik: Dżdżownica ucieka od szkodliwego zapachu , bez względu na jego umieszczenie.

 

Doświadczenie 6. Wodoodporne piórka

Pokazanie działania detergentów na ptaki.

Pomoce: miseczka z przezroczystego szkła, naczynie np. . kubek, olej, proszek do prania, łyżeczka.

Czynności:  - wlać do miski kubek wody

- dodać łyżeczką oleju i obserwować powierzchnię

- rozsypać na powierzchni płynu dwie łyżeczki detergentu

- delikatnie zmieszać wodę, by nie powstały bąbelki i obserwować

Wynik: Dodanie detergentu umożliwiło mieszanie się oleju z wodą. Zawartość detergentu w wodzie może spowodować przesiąkanie piór wodą i tonięcie ptactwa wodnego, które utrzymuje się na niej dzięki natłuszczeniu piór.

 

Doświadczenie 7  Reanimacja muchy

Higroskopijne działanie soli

Pomoce: mucha , która wpadła do wody ( nie daje oznak życia)

Czynności: - wyjąć muchę z wody

- nasypać na nią pół łyżeczki soli kuchennej

- obserwować moment wypełzania muchy spod soli.

Wynik: Sól jako substancja higroskopijna wyciąga z tchawek muchy wodę, która tam wniknęła przy upadku owada do wody. Tym samym umożliwiła dopływ tlenu do organów i mucha „ ożyła”.

 

 

Opracowano na podstawie:

  • „ Biologia dla każdego dziecka. 101 ciekawych doświadczeń” – J. VanCleave
  • „Chemia dla każdego dziecka. 101 ciekawych doświadczeń” - J. VanCleave
  • „ Przez zabawę do nauki” – H. Jurgen Press
  • „Zabawa i nauka. Uprawa roślin” – B. Taylor.
  • Podręczniki do przyrody z wydawnictwa „Nowa Era” „WSiP” „Rożak”.